Մուսալեռցիների ազատարար նավապետ Լուի Դարթիջ դե Ֆուրնեի մահվան 70-րդ տարելիցը: Զրույց Թովմաս Այնթաբյանի հետ


Tovmas Ayntabyan

Նավապետ Լուի Դարթիջ դե Ֆուրնեին` մուսալեռցիների ազատարար նավապետին, երախտապարտ են բոլոր մուսալեռցիները ու միշտ հիշել և խոսել են իր մասին, սակայն մինչ այսօր գրեթե ոչինչ հայտնի չէր իր կյանքի մասին:

Թովմաս Այնթաբյանը, ծագումով մուսալեռցի, երկար տարիներ հետաքրքրվել ու զբաղվել է նավապետի կյանքին ծանոթանալու և նրա տունն ու գերեզմանը գտնելու ուղղությամբ: Վերջապես, օրերս գտնվելով Ֆրանսիայում` նրան հաջողվել է ստույգ պարզել, թե իր կյանքի վերջին տարիները որտեղ է անցկացրել և թաղվել նավապետը:

Զրույցի ժամանակ Թովմաս Այնթաբյանը մանրամասն պատմեց Լուի Դարթիջ դե Ֆուրնեի կենսագրությունը և այն, թե ինչպես նրան հաջողվեց գտնել նավապետի տունն ու գերեզմանը:

Թովմաս Այնթաբյանի խոսքը.

« Լուի Դարթիջ դե Ֆուրնեն ծնվել է 1856թ. Ֆրանսիայի Հյուսիս-Արևմուքում` Բրոտոնի Օրնի շրջանում: Նախապես նրա անունը եղել է Լուի Դարթիջ: Ավելի ուշ նա իր ազգանվանը ավելացրել է դե Ֆուրնե մականունը` վերցված իր հոր մորական արիստոկրատական ազգանունից: Զինվորական կրթություն ստանալով և Ֆրանսիայի ռազմածովային ուժերում ծառայելով` ի վերջո ստեցել է ծովակալի կոչում: 1914թ. 1-ին Համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նշանակվել է Միջերկրական ծովի ֆրանսիական արևելյան նավատորմի փոխծովակալ: Մուսա լեռան 40 օրերի ամենածանր և հուսահատ վերջավորությանը նավատորմի «Կիշեն» ռազմանավի անձնակազմը հեռվում նկատում է լեռան վրա պարզված սպիտակ սավանը և հետաքրքրվելով` նավը ուղղում այդ ուղղությամբ: Տեսնելով սավանի վրայի կարմիր խաչը` նրանք ավելի են մոտենում ափին: Այդ ժամանակ Մովսես Կրիկյան անունով մի մուսալեռցի, լինելով հմուտ լողորդ, լողալով նավին է մոտենում և փոխանցում նախօրոք գրված նամակները, որտեղ մուսալեռցիները խնդրում էին կանանց և երեխաներին տեղափոխել ապահով տեղ, իսկ տղամարդկանց զենք տրամադրել` կռվելու ու լեռը պաշտպնելու համար: Այնուհետև նավ է բարձրանում նաև Պետրոս Տմլակյանը, որը լավ ֆրանսերենի գիտակ էր` մնալով նավի վրա: Այդ ժամանակ Լուի Դարթիջ դե Ֆուրնեն նավի վրա չի լինում: Պետրոս Տմլակյանը կարողանում է անձնակազմին ճիշտ բացատրել ստեղծված դրությունը ու համոզել, որ ռազմանավը ռմբակոծի թուրքական դիրքերը` խուճապի մատնելով թուրքերին: Այս ամենից հետո ռազմանավը գնում է Կիպրոս, որպեսզի զեկուցի Դարթիջ դե Ֆուրնեին կատարվածի մասին: Նա հասկանում է հարցի լրջությունը և հեռագիր ուղարկում Ֆրանսիա` ներկայացնելով ստեղծված իրավիճակը: Բայց իմանալով ֆրանսիական երկար թղթաբանությունը, տեղում որոշում է չորս հածանավեր ուղարկել Մուսա լեռ` տեղափոխելու ողջ ժողովրդին: Միևնույն ժամանակ դիմում է Կիպրոսին` մուսալեռցիներին տեղ հատկացնելու հարցով, բայց ստանում է բացասական պատասխան: Շուտով դիմում է Եգիպտոսի ֆրանսիական և բրիտանական պաշտոնյաներին ու կարողանում համոզել, որ նրանք Պորտ Սաիդում վրանաքաղաք պատրաստեն 4058 մուսալեռցիների համար: Մինչ նավերը տեղափոխում են մուսալեռցիներին, վրանաքաղաքը պատրաստվում է, և մուսալեռցիները հաստատվում են Պորտ Սաիդ անապատում: Ժողովրդին Պորտ Սաիդ տեղափոխելուց երեք ամիս հետո միայն Կիպրոս է հասնում պատասխան հեռագիրը, որտեղ ֆրանսերենով գրված է լինում` «Ou se trouve mont Moise (որտե՞ղ է գտնվում Մովսեսի լեռը)»:
Եթե Դարթիջ դե Ֆուրնեն չենթարկվեր իր խղճի ձայնին` վտանգի ենթարկելով իր ռազմական կարիերան, այլ ղեկավարվեր ռազմական օրենքներով, ապա ոչ մի մուսալեռցի չէր կարող փրկվել:

1916թ. Լուի Դարթիջ դե Ֆուրնեն պաշտոնանկ է արվում` ավարտելով իր զինվորական ծառայությունը: Նա ժառանգ չի ունենում և պաշտոնանկ լինելուց հետո ամուսնանում է մի այրի կնոջ հետ ու միասին ապրում Ֆրանսիայի հարավարևմտյան շրջանում` մի համեստ ու գեղեցիկ տանը:

Navapeti GerezmanyTuny, vortegh mahatsel e navapety

Հիմա պատմեմ թե ինչպես գտա նրա տունը և գերեզմանը: Ես երկար ժամանակ է հետաքրքրվում էի ու փորձում որևէ լուր իմանալ դե Ֆուրնեի մասին իր ապրած շրջանից: Վերջապես այնտեղի հնագիտական հետազոտությունների աշխատակիցներից մեկը պատահաբար գրքում կարդում է, որ այս ինչ տանը ապրել է Լուի Դարթիջ դե Ֆուրնեն, որը մահացել և թաղվել է Սան Շամասի գյուղում: Այս ամենը իմանալով կապվեցի Սան Շամասի գյուղի գյուղապետի հետ` խնդրելով պարզել տան ու գերեզմանի տեղը: Շուտով նա ինձ ուղարկեց քարտեզի վրա պատկերված գերեզմանի և տան ճիշտ տեղը: Քարտեզի միջոցով կարողացա գտնել իր գերեզմանը և տունը` որը պատկանել է Դարթիջ դե Ֆուրնեի ազգականին: Տապանաքարի վրա, որը արդեն մամռակալել ու քայքայվել էր, դեռ պահպանվել էր հետևյալ գրությունը. «Louis DARTIGE DU FOURNET 1856-1940» :

Այս ամենը ինձ համար մեծ հայտնություն էր: Ի դեպ, այսօր` փետրվարի 17-ին, լրանում է Լուի Դարթիջ դե Ֆուրնեի մահվան 70-րդ տարելիցը: »

Tapanaqar

  1. Մեկնաբանություններ չկան
(չի հրապարակվում)
:good: 
:bye: 
:negative: 
:scratch: 
:wacko: 
:yahoo: 
B-) 
:heart: 
:rose: 
:-) 
:whistle: 
:yes: 
:cry: 
:mail: 
:-( 
:unsure: 
;-)